|
António de Oliveira
Salazar (wym. sala'zar) (ur. 28
kwietnia 1889,
zm. 27
lipca 1970)
- portugalski
polityk,
profesor
ekonomii
na uniwersytecie
w Coimbrze. W latach 1932-1968
premier. 1928-1940
jako minister finansów dzięki dobrze przeprowadzonym reformom zrównoważył
budżet i zdobył poparcie społeczne. W latach 1936-1944
minister wojny. Reprezentował nurt chrześcijańskiej
demokracji będąc związany z tzw. integralizmem luzytańskim.
W 1928
Salazar został zaproszony do rządu przez gen. Carmonę, aby objąć tekę
ministra finansów. Otrzymał nadzwyczajne pełnomocnictwa w zakresie
kontroli nad wszelkimi wydatkami publicznymi. Zdobywał coraz silniejszą
pozycję i w roku 1932
został powołany na stanowisko premiera, co przekształciło dyktaturę
wojskową w cywilną, trwającą do roku 1974.
W 1933
wprowadził nową konstytucję,
która przekształciła Portugalię
w tzw. "Nowe Państwo" (Estado Novo) oparte na koncepcji ustroju
korporacyjnego będącego połączeniem idei; papieskich encyklik dotyczących
chrześcijańskiej nauki społecznej, konserwatyzmu
oraz doktryny nacjonalizmu integralnego głoszonego przez francuskiego monarchistę
Charlesa
Maurrasa. Estado Novo opierało się na dwóch fundamentach: społecznych
korporacjach i autorytarnych rządach jednej partii. Salazar rozwiązał
wszystkie partie
polityczne i na ich miejsce powołał organizację polityczną o
charakterze ponadpartyjnym - Unię Narodową (Uniao Nacional), która stała
się rządząca monopartią, jednak podobnie jak w hiszpańskiej FET
i JONS, ścierały się tam różne nurty polityczne. Dla kontroli
panującej sytuacji powstała tajna policja PIDE.
Ponadto Salazar utworzył formację paramilitarną - Legion Portugalski
oraz organizację młodzieżową - Młodzież Portugalska.
Tłumił opozycję
głównie lewicową, szczególnym represjom podlegali komuniści.
Podczas hiszpańskiej
wojny domowej (1936-1939)
Salazar wspierał wojska gen.Franco
udzielając im znacznej pomocy m.in w postaci kontyngentu wojskowego 20
tysięcy żołnierzy (Legion Viriato). Zwieńczeniem tej współpracy było
podpisanie przez Hiszpanię i Portugalię paktu iberyjskiego w 1940.
Podczas II
wojny światowej prowadził politykę neutralności,
lawirując pomiędzy III Rzeszą której sprzedawał surowce mineralne (wolfram)
a aliantami,
którym udostępnił w 1943
bazy wojskowe na Azorach
(lotnicza i morska).
Po wojnie związał
Portugalię sojuszem ze Stanami
Zjednoczonymi przystępując do NATO
i przedłużając prawo do dzierżawy baz na Azorach. Za jego rządów
Portugalia została członkiem organizacji gospodarczych krajów zachodniej
Europy będąc ich współzałożycielem (OECD
i EFTA). Dążył
do utrzymania posiadłości kolonialnych
korzystając z wsparcia krajów NATO głównie USA oraz RPA i Rodezji.
Razem z białymi przywódcami rządów RPA i Rodezji podtrzymywał na południu
Afryki tak zwane "białe imperium", tłumił powstania niepodległościowe
w Angoli (od 1961), Gwinei (od 1963) i Mozambiku (od 1964).
Salazar był zwolennikiem konserwatywnego
modelu społecznego opartego na katolickiej nauce społecznej. Odrzucał
liberalną demokrację parlamentarną jako ustrój demoralizujący oraz osłabiający
państwo
i naród.
Po 40 latach sprawowania władzy, w 1968
ustąpił ze stanowiska ze względu na stan zdrowia. System wprowadzony
przez Salazara ostatecznie załamał się 25
kwietnia 1974,
kiedy to w Portugalii
miała miejsce bezkrwawa lewicowa tzw. rewolucja
goździków.
|